Çankaya Köşkünde Şu An Kim Oturuyor? — Bir Filozofun Gözünden Kurumsal Kimlik ve Varlık
Bir filozof olarak düşünün: bir mekân —çatıları, duvarları, iç geçitleriyle— varoluşuna nasıl anlam yükler? Mekân, yalnızca fiziksel bir örtü değildir; içinde yaşayanların kimliğini, kurumun gücünü, toplumsal söylemleri ve hatta bellekleri yeniden kurar. Bu yazıda etik, epistemoloji ve ontoloji pencerelerinden hareketle, Çankaya Köşkü’nün kimliği ve “orada kim oturuyor?” sorusunu irdeleyeceğiz.
—
Ontolojik Sorun: “Köşk”ün Varlığı ve Kimliği
Ontoloji, varlığın doğasını inceler; burada “Çankaya Köşkü” dediğimiz yapı salt bir bina değildir, zaman içinde dönüşmüş, farklı statü ve işlevler yüklenmiş bir varlıktır. İnşa edildiği dönemin yüklerini taşıyan, devletin sembolik mekanı haline gelen bir kurumdur. 1923’ten 2014’e kadar cumhurbaşkanlarının resmi ikametgâhı olmuş, ardından siyasi sistemdeki değişimlerle rolü değişmiştir. [1]
Bugün “Çankaya Köşkü”nün ontolojik kimliği, yalnızca geçmişe dayanan bir miras değil; hâlâ işlevsel bir kurum, hâlâ yaşayan bir mecra olmaktır. Varlığı, kimlerle ilişkilendirildiğiyle, o mekânda “kim”in oturduğuyla şekillenir.
—
Epistemoloji: Kimlik Atama Bilgisi ve Meşruiyet
Epistemoloji, bilginin nasıl mümkün olduğunu, hangi kaynaklarla hakikatlere ulaşabileceğimizi sorgular. Çankaya’da “şu an kim oturuyor?” dediğimizde, bu bilgi nereden geliyor? Resmi açıklamalardan, kurum bildirilerinden, hatta ansiklopedilerden öğreniriz ki:
– 2014’te cumhurbaşkanlığı makamı Beştepe Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ne taşınmıştır. [2]
– Çankaya Köşkü, cumhurbaşkanlarının yerleşkesi olmaktan çıkmış; yeni düzenlemeye göre cumhurbaşkanı yardımcılığı ikametgâhı olarak kullanılmaktadır. [3]
– Wikipedia İngilizce versiyonuna göre Çankaya Mansion (Köşkü) hâlihazırda Türkiye Cumhuriyeti’nin Vice President (Cumhurbaşkanı Yardımcısı) resmî ikametgâhıdır. [1]
Dolayısıyla epistemik güvenimiz, devlet kurumlarının açıklamalarına ve resmi yapıların işlevsel dönüşümüne dayanır. Ancak bu bilgi, salt resmi ifadelerle sınırlıdır: sembolik kullanımlar, protokol anlamları ve toplumsal beklentiler bilgiyle örtüşmeyebilir.
—
Etik Perspektif: Güç, Sorumluluk ve Mekânın Ahlaki Yüzü
Etik açıdan bakıldığında, “kimin oturduğu” sorusu sadece kimlik vermek değil, sorumluluğu belirlemektir. Bir ikametgâh bir makamı temsil eder: karar alma, sembolik varoluş, halkla kurulan iletişim bu mekândan yürütülür. Çankaya Köşkü, bu bağlamda güç ve sorumluluğun mekânsal izdüşümüdür.
Çankaya’dan Beştepe’ye taşınma, iktidarın mekânsal görünürlüğünü değiştirmiştir. Köşk artık yalnızca nostaljik bir sembol değil — cumhurbaşkanı ile bağın fiziksel kesiştiği yer olmaktan çıkmış, iktidar yapısının dönüşümünü simgeleyen yeni bir harita parçası olmuştur. Bu taşınma, “sorumluluğun mekâna atanması” paradigmasını da değiştirmiştir: kimin hangi mekânda oturacağı, nasıl bir iktidar ilişkisi kuracağı etik açıdan sorulandırılmalıdır.
—
Nasıl Yani: Günümüzde Çankaya’da Kim Var?
Özetle: bugün Çankaya Köşkü, Türkiye’nin cumhurbaşkanı yerine cumhurbaşkanı yardımcısının resmi ikametgâhı olarak işlev kazanmış durumdadır. [3] İngilizce kaynaklara göre şu anda Cevdet Yılmaz, Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Yardımcısı olarak çatı altındaki oturandır. [1]
Bu durum, mekânın varlık biçimini, kimlik fonksiyonunu ve sembolik gücünü yeniden tartışmaya açar. Köşk, eskiden “cumhurbaşkanının hâkimi mekanı” iken, şimdi “yardımcının ikametgâhı” olarak yeni anlam katmanları kazanır.
—
Düşündürücü Sorular ve Okuyucuya Davet
1. Bir mekânın kimliği zamanla değişebilir mi? Çankaya Köşkü’nün kimliği bu dönüşümle nasıl yeniden inşa edildi?
2. “Kimin oturduğu” yalnızca fiziksel bir soru mudur, yoksa güç, meşruiyet ve sembolik ilişkiyi açığa çıkaran bir soru mudur?
3. Mekânın etik boyutu nasıl okunmalı? Bir ikametgâh, kararları, iletişimi, siyasi aktörleri nasıl şekillendirir?
4. Bizim toplumsal mekânlarımız —evlerimiz, mahallelerimiz, kentlerimiz— kimlerin “oturduğunu” nasıl belirler? Bu belirleme süreçlerinde neler görünmez kalır?
Çankaya Köşkü’nde “kim oturuyor” demek, salt bir isim atamak değildir; varlık, bilgi ve etik ilişkilerin kesişim noktasında tarihsel, politik ve sembolik bir çözümlemedir. Siz de kendi yaşadığınız mekânlara bakın: “orada kim oturuyor?” sorusunun ötesinde “orada kim var?” sorusunu sorun.
—
Sources:
[1]: https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%87ankayaMansion?utmsource=chatgpt.com “Çankaya Mansion”
[2]: https://yiyegeze.com/cankaya-kosku-hakkinda-bilgi-kosk-icerisinde-yer-alan-yapilar-giris-gunleri-ve-ulasim?utm_source=chatgpt.com “Çankaya Köşkü | Hakkında Bilgi, Köşk İçerisinde Yer … – YiyeGeze”
[3]: https://www.eniyikaplicalar.com.tr/blog/ataturk-cankaya-koskunde-oturdu-mu?utm_source=chatgpt.com “Atatürk Çankaya Köşkünde oturdu mu? – Eniyikaplicalar.com.tr”